معرفي استان يزد

 

 

 

فصل اول :

 

مشخصات كلي استان :

 

 

 

ـ ويژگيهاي عمومي استان :

 

 

استان يزد يکي ازسرزمين‌هاي باستاني اقوام ايراني و داراي ميراث درخشاني از فرهنگ و تمدن کهن و ادوار مختلف تاريخي با قدمت 3 هزار سال مي‌باشد. دست‌افزارهاي سنگي يافت‌شده در دره هاي  شيرکوه، سنگ‌نگاره‌هاي کوه ارنان و سفالينه‌هاي منقوش کشف شده در نارين‌قلعه ميبد، غارهاي متعدد استان و مساکن باستاني و آثار معماري و شهرسازي باستاني و يادگارهاي آئين‌هاي کهن ايراني نظير آئين مهرپرستي و نيايش آناهيتا، که در گوشه و کنار اين استان پراکنده است، گواه اين امر مي‌باشد. سکني‌گزيني در اين ديار نيز هم‌زمان با آغازعصر کشاورزي در نقاطي هم‌چون مهر پادين (مهريز)، پهره (فهرج)، خورميش (خورميز)، ارد (اردکان)، شواز، قلاع موبدان (ميبد) وجود داشته است.

 

1-1. پيشينه و سابقه تاريخي:

 

قدمت آبادي‌نشيني و تمدن در اين سرزمين از هزاره سوم پيش از ميلاد فراتر مي‌رود. نخستين كانون‌ تمدن‌هاي كاريزي (قنات) در آغاز اين هزاره در يزد تكوين يافته است. واژه ‌يزد نامي است باستاني كه ريشه در «يُشت» يا «يُزت» يا «يُسُن» دارد و با مفاهيمي چون نيايش، پرستش و ايزد در آميخته است و شايد بي‌مناسبت نبوده است كه در پاره‌اي از متون قديمي، يزد را «دارالعباد» يا «دارالعباده» نيز ناميده‌اند.

بنابر نظر مورخين مختلف، بناي شهريزد(مركز استان) را به اسكندر مقدوني (با عنايت به وجود زندان اسكندر)، عهد پيشداديان و هم‌چنين ساسانيان (يزدگرد اول) نسبت داده‌اند. مورخين يوناني شهر كهن و باستاني يزد را «ايساتيس» خوانده‌اند كه احتمالاً بعــد از ويراني آن، شهر «كَثَــه» پديد آمده است. «كَثَــه» هسته اوليه‌ شهر فعلي يزد و مركز حكومتي و اقتصادي منطقه يزد در قرون اسلامي بوده است. شهر يزد بعد از ونيز ايتاليا دومين شهر تاريخي جهان از نظر معماري خشت خام شناخته شده و شهرت جهاني يافته است.

 

2-1. موقعيت و وسعت :

 

 

استان يزد با حدود 130458 كيلومتر مربع وسعت (8% كل كشور)، سومين استان وسيع كشور است كه در قسمت مركزي فلات ايران در حاشيه دشت‌هاي كوير لوت و در حد فاصل 52 درجه و 50 دقيقه تا 58 درجه و 16 دقيقه طول شرقي و 29 درجه و 35 دقيقه تا 35 درجه و 7 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است و با استان‌هاي سمنان از شمال غرب، اصفهان از غرب، فارس از جنوب و جنوب‌غرب، خراسان‌جنوبي از شرق، خراسان‌رضوي از شمال وكرمان از شرق و جنوب ‌شرق همجوار است. اين  استان از  نظر  تقسيمات سياسي- اداري داراي 11 شهرستان، 22 بخش، 51 دهستان و 24 كانون شهري مي باشد كه نقشه ذيل چگونگي پراكندگي آن را بيان مي نمايد.

 

3-1. ويژگي‌هاي طبيعي :

 

ـ اقليم :

 

استان يزد از نظر اقليمي به تمامي در منطقه خشك قرار گرفته است، با تابستان‌هاي گرم ‌و خشك و زمستان‌هاي سرد و خشك.

جهت بادهاي غالب در يزد در شش ماه اول سال از شمال غرب و از آبان تا بهمن در جهت جنوب شرق و در دو ماه اسفند و مهر از غرب مي‌باشد.

متوسط بارندگي دوره آماري در شهر يزد 65 ميليمتر و در سطح استان 108 ميليمتر مي‌باشد.درجه حرارت ماكزيمم 47 و مينيمم 20- درجه سانتيگراد بوده و معدل ساعات آفتابي استان در طول سال 3369 ساعت برآورد شده است.

وجود گستره هاي كويري و فضاهاي كوهستاني سبب گوناگوني اقليم در استان يزد شده است. نواحي مرتفع و كوهستاني به علت پديده اوروگرافيك، باران بيشتري دريافت مي دارند. همچنين ارتفاع زياد باعث كاهش دماي آن شده به همين جهت فضاهاي مذكور داراي اقليم هاي نيمه خشك، نيمه مرطوب مي باشند. وجود سلسله جبال شيركوه و ييلاقات زيباي آن از مزيت ويژه اي براي توسعه گردشگري برخوردار است كه اين موضوع زمينه را براي توسعه صنعتي و شهر نشيني استان و منطقه را به دنبال خواهد داشت.

 

ـ ناهمواري‌ها :

 

 

استان يزد از نظر پستي و بلندي داراي تنوع بوده و شامل تيپ‌هاي مناطق كويري، كوهپايه‌اي و مرتفع مي‌باشد. ارتفاع نقاط مختلف آن از حدود 600 متر از سطح دريا (دشت طبس) تا 4055 متر (شيركوه) تغيير مي‌كند. تراكم ارتفاعات كه در سه رشته مجزا ادامه‌دهنده رشته جبال مركزي ايران مي‌باشند با روند شمال غربي ـ جنوب شرقي امتداد دارند. علاوه براين كوه‌هاي جنوبي و شمالي جدامانده نيز در سطح استان به طور پراكنده وجود دارد. بلندترين نقطه در جنوب غربي يزد قرار دارد كه از نظر اقليمي نيز بر منطقه تأثير مي‌گذارد. وجود اين بلندي‌ها استان را از نظر ژئومورفولوژيكي تنوع بخشيده و علي‌رغم كويري بودن، مناطق ييلاقي قابل ملاحظه‌اي در بلندي‌هاي استان به‌وجود آورده كه عمدتا در شهرستان هاي تفت، مهريز و بهاباد گسترش يافته است. در حد وسط ارتفاعات استان دشت‌ها و كويرها واقع شده‌اند. به طور كلي مهم‌ترين كويرهاي جهان در داخل لگن بزرگ و بسته فلات ايران قرار گرفته‌اند كه دشت رسوبي و پر دامنه يزد ـ اردكان، يكي از حوضه‌هاي شاخص جغرافيايي آن است. گستره اين دشت از دامنه‌هاي شيركوه در جنوب آغاز مي‌شود و با شيب ملايمي تا كوير سياه‌كوه در شمال استان، در مسافتي بيش از يكصد كيلومتر ادامه مي‌يابد. دشت‌کوير، كويرساغند، طاقستان، کفه ابرکوه، مروست، کفه بهادران، دره انجير، اله‌آباد، زرين و سياه‌کوه از ديگر مناطق كويري مهم استان مي‌باشند.

 

ـ زمين‌شناسي :

 

از نظر زمين‌شناسي استان يزد داراي قديمي‌ترين تشکيلات زمين‌شناسي (پرکامبرين) تا جوان‌ترين آن هولوسن مي‌باشد و بخشي از ايران مرکزي بوده وداراي ويژگي‌هاي مختلفي است محدوده بسيار کوچکي از قسمت جنوبي استان در جنوب هرات جزء منطقه زاگرس است.وجود بيش از 52 كانسار معدني ، 35 غار طبيعي و پديده هاي ژئومورفولوژيكي متعدد ناشي از خصوصيات زمين شناسي استان است كه مي تواند در رابطه با توسعه فعاليتهاي صنعتي و معدني ، گردشگري و ... موثر باشد 

 

ـ مناطق حفاظت شده :

 

استان يزد داراي 1 پارک ملي (سياه‌كوه)، 3 پناهگاه حيات وحش (نايبندان‌طبس، بوروئيه خاتم، دره‌انجيراردکان)، 4 منطقه حفاظت شده (کوه بافق، جنگل باغ ‌شادي خاتم، كالمند بهادران ، سياه‌كوه اردكان)، 5 منطقه شکار ممنوع (شيرکوه تفت، مرور ميبد، آريز بافق، جنگل باغ شادي خاتم، كفه تاغستان ابركوه) و يک اثر طبيعي ـ ملي (سرو ابركوه) مي‌باشد.

در مجموع حدود 6/17 درصد از سطح استان (2.297.000 هكتار) به صورت مناطق تحت مديريت محيط زيست (به غيرازمناطق شكار ممنوع) اداره مي‌شود.

اکوسيستم‌هاي کويري استان يزد يکي از مهم‌ترين زيستگاه‌هاي حيات وحش بومي و ارزشمند نظير آهوي ايراني، جبير، يوزپلنگ آسيايي، کاراکال، هوبره، انواع باقرقره، زاغ بور و انواع پرندگان شکاري باارزش به شمار مي‌روند.

وجود زيستگاه‌هاي حيات وحش و تنوع جانوري و گياهي، جاذبه‌هاي طبيعي و امكان توسعه صنعت اكوتوريست و طبيعت‌گردي در استان، وجود نمونه‌هاي منحصر به فرد از اكوسيستم طبيعي در استان و وجود جنگل‌هاي طبيعي با درختان نادر و ديرزيست به‌عنوان ذخاير ژنتيکي، از جمله قابليت‌ها و پتانسيل‌هاي محيط ريست استان به حساب مي‌آيند.

 

ـ پوشش گياهي :

 

حدود 95 درصد مساحت استان را عرصه منابع طبيعي تشكيل مي‌دهد كه شامل بيش از 4/6 ميليون هكتار بيابان، ماسه‌زار و كوير، 5/5 ميليون هكتار مراتع با درجات مختلف پوشش گياهي و قريب 426 هزار هكتار جنگل‌هاي طبيعي و دست‌كاشت مي‌باشد.

وضعيت متنوعي به لحاظ نوع پوشش گياهي در استان وجود دارد. در دشت‌هاي پست و كم ارتفاع با اقليم گرم و خشك، گونه‌هايي نظير انواع شور، اشنان، تاغ، گز و اسكمبيل و درشرايط مساعدتر همراه با تنوع گياهي زيادتر درمنه، قيچ، پرند، ريش بز و كاهوي وحشي مجال رويش مي‌يابند. درمناطق مستعد استان شاهد رويش گياهان با ارزشي نظير چوبك، گون وكلاه ميرحسين هستيم كه ازگونه‌هاي شاخص مراتع استان به‌شمار مي‌رود. بعضي از اين گونه‌ها مثل انغوزه، گون و وشاء، جزء گياهان دارويي وصنعتي محسوب مي‌شوند.

 درشرايط مساعد آب و هوايي، جوامع جنگلي محدود و با ارزش استان هم‌چون جنگل‌هاي بادام و بنه (خاتم)، جنگل‌هاي بادامشك و سنو (طبس) و ارس در منطقه باجگان (بافق) شكل گرفته‌اند. وجود اين جنگل‌ها به منظور تعديل آب و هوا، جلوگيري از فرسايش خاك، كنترل آب‌هاي سطحي و تغذيه آب‌هاي زيرزميني و هم‌چنين ارزش تفرجگاهي آن بسيار حائز اهميت است.

جنگل‌هاي دست کاشت استان درکفه‌هاي ابرکوه، مروست، هرات، سياه‌کوه، بافق، دره‌انجير و بهاباد با کاشت درختچه‌هاي تاغ و گز و آتريپلکس واقع شده كه در جلوگيري از روند بيابان‌زايي و مهار شن‌هاي روان اثرات بسيار خوبي داشته است.

 

4-1. تقسيمات سياسي ـ اداري :

 

 

ابركوه :

 

شهرستان ابركوه در فاصله140 كيلومتري غرب مركز استان و با وسعتي حدود5381 كيلومتر مربع و جمعيت 43595 نفر واقع شده است. اين شهرستان مشتمل بر دو بخش مرکزي و بهمن و چهار دهستان مي‌باشد.

وضعيت معيشتي مردم شهرستان ابركوه عمدتاً از طريق فعاليت در بخش كشاورزي، خدمات و صنعت مي‌باشد.

عمده‌ترين سطح زيركشت ابركوه مربوط به گندم و پسته (دومين محصول عمده‌ي ابركوه) است. از ديگر محصولات باغي و زراعي ابركوه مي‌توان زردآلو، انار و انگور، بادمجان، پياز و طالبي را نام برد. مرغداري و گاوداري به شيوه‌هاي سنتي و پرواربندي نيز از ديگر فعاليت‌هاي اقتصادي شهرستان تلقي مي‌شود.

از جمله مراكز و جاذبه‌هاي توريستي و ديدني شهرستان علاوه بر بافت قديم شهر ، سرو چهار هزار ساله ابركوه، خانه آقازاده، گنبدعالي، ارگ شهراسب، مسجد‌جامع ابركوه، مقبره پير‌حمزه سبزپوش، يخچال ابركوه را مي‌توان نام برد.

موقعيت جغرافيايي و ارتباطي با مراكز استان‌هاي فارس، اصفهان، كهگيلويه و بويراحمد، اين شهرستان را به دروازه تجارت استان از جهت غربي تبديل نموده است.  برخورداري از زيرساخت‌هاي صنعتي (وجود شهرك و نواحي صنعتي)، خط انتقال گاز، نيروي متخصص و كارآمد در زمينه صنعت ومعدن، معادن سنگ‌هاي متعدد ساختماني و خاك‌نسوز، فلدسپات، مرمر و مرمريت، دسترسي راحت توليد‌كنندگان به بازارهاي هدف، علاقه سرمايه‌داران منطقه به سرمايه‌گذاري در بخش صنعت، وجود آب و هواي مناسب در ماه‌هاي مختلف سال به‌عنوان قابليت‌ها و پتانسيل‌هاي شهرستان محسوب مي‌شوند. برخورداري از مشوق هاي مناطق كمتر توسعه يافته از جمله ديگر مزيت هاي اين شهرستان است.

 

اردكان :

 

شهرستان اردكان در 60 كيلومتري شمال غرب مركز استان با مساحت حدود 23806 كيلو متر مربع و با جمعيت 73292 نفر واقع شده است. اين شهرستان داراي سه بخش و پنج دهستان مي‌باشد، شهرستان اردكان از مهم‌ترين مناطق توليد پسته، روناس و انار استان محسوب مي‌شود و پرورش شتر و مرغداري و گاوداري صنعتي  نيز در اين منطقه از رونق خاصي برخوردار است.

اين شهرستان داراي سوابق تاريخي و فرهنگي درخشاني بوده و وجود مفاخر و علماي بزرگ و آثار و ابنيه تاريخي متعدد از جمله كاروان‌سراهاي (خرگوشي، رباط‌ پشت‌بادام، سنگي‌انجيره، الله‌آبادي)، مسجد جامع اردكان، زيارتگاه‌هاي زرتشتيان شامل پيرهريشت، پيرسبز چك‌چك و پير پارس‌بانو گواهي بر اين مدعاست.

 

صنايع عظيم و بزرگ آهن و فولاد، مجتمع عظيم صنعتي و معدني چادرملو، صنايع‌ نساجي، ماشين‌سازي،‌ غذايي، كاشي و شيشه‌‌سازي، از جمله توانمندي‌هاي مطرح اين شهرستان به حساب مي‌آيند.

قابليت توسعه صنعتي خصوصاً صنايع فولاد، امكان توسعه‌ي معدني با توجه به وجود معادن غني آهن، اورانيوم، سنگ تزئيني، خاك صنعتي، برخورداري از زيرساخت‌هاي صنعتي (وجود شهرك صنعتي اردكان و ناحيه صنعتي عقدا)، قرار گرفتن در مسيرهاي ترانزيتي و سابقه ديرينه در زمينه صنايع دستي، ازجمله قابليت‌ها و پتانسيل‌هاي اين شهرستان محسوب مي‌شوند.برخورداري از مشوق هاي مناطق كمتر توسعه يافته در بخش خرانق نيز در زمره مزيت هاي اين شهرستان است.

 

 

 

بافق :

 

درجنوب شرقي مركز استان و در فاصله 118 كيلومتري با وسعتي برابر 8446  كيلومتر مربع و با جمعيت 40288 نفر واقع شده است. اين شهرستان مشتمل بر يك بخش مرکزي وسه  دهستان مي‌باشد. به علت سابقه تاريخي از مراكز زيارتي و سياحتي متعددي برخوردار است كه مي توان به امامزاده عبد الله بن موسي بن جعفر، بقعه قاضي ميرجعفر، مسجد جامع بافق، خانه وحشتي بافقي اشاره نمود. به علت وجود درختان خرما در اين منطقه، صنايع دستي وابسته به نخل در اين شهرستان رونق فراوان دارد. توليد پسته از محصولات باغي و آبزي پروري در آبهاي شور و پرورش شتر از ديگر فعاليت هاي كشاورزي منطقه مي باشد.

وجود معادن متنوع در اين شهرستان بسيار حائز اهميت مي باشد به نحوي كه معيشت بخش عمده اي از مردم اين شهرستان از طريق فعاليت در معادن متعدد و صنايع وابسته به آن از جمله معادن آهن چغارت، سه چاهون، چاه گز، ناديگان، ميشدوان، اورانيوم، معدن فسفات آسنوردي با كارخانه اي براي تغليظ فسفات، توليد شمش روي، مجتمع معدني سرب و روي، سنگ هاي ساختماني ، نمك ، گچ، بنتونت و ... تامين مي گردد. علاوه بر صنايع وابسته به معدن، برخورداري از زير ساخت هاي توسعه صنعتي از جمله شهرك صنعتي و ناحيه صنعتي مباركه و وجود كارخانجات تعمير لوكوموتيو كشور به ويژه ديزل هاي آلستوم، كارخانجات فولاد سازي زمينه هاي توسعه صنعتي و اشتغال را در اين شهرستان فراهم آورده است.

امكان توسعه در زمينه شيلات با توجه به مركز تحقيقات شيلات كشور، توسعه نخيلات و ديگر محصولات دامي و كشاورزي و امكان ايجاد گمرك و باراندازبه دليل قرار گرفتن اين شهرستان در محل تلاقي شبكه هاي ريلي كشور در كنار بهره برداري از معادن و احداث صنايع جوار معدني و توسعه صنعت گردشگري به ويژه در زمينه اكوتوريسم با توجه به قرارگيري كوير درانجير و كوه بافق به عنوان پناهگاههاي يوز آسيايي از جمله قابليت ها و پتانسيل هاي توسعه اين شهرستان محسوب مي شوند.

 

بهاباد:

 

اين شهرستان در منتهي اليه شرق استان و در فاصله 200 كيلومتري مركز استان، بر روي تپه ماهورهاي بين دو رشته كوه و با جمعيتي حدود 16461 نفر و مساحتي معادل 6873 كيلومتر مربع واقع شده است ، داراي 2 بخش ، 3 دهستان و مي باشد.

دشت بهاباد يكي از دشت هاي حاصلخيز استان است كه به علت غني بودن نسبي سفره هاي آب زيرزميني آن ،كشاورزي و دامپروري در آن رونق دارد از مهمترين محصولات كشاورزي آن مي توان از محصولاتي نظير پنبه، زعفران، زيره، پسته، زردآلو ، به و انگور  نام برد كه از مرغوبيت خاصي برخوردار است . وجود گياهان دارويي متنوع از قابليت هاي موجود شهرستان است كه مي تواند فرصت هاي مناسبي براي سرمايه گذاري در اين زمينه را فراهم آورد. اين شهرستان از حيث معادن و ذخاير معدني از جمله آهن، اورانيوم، ذغال سنگ، آزبست، پنبه نسوز و سنگ هاي تزئيني منطقه اي غني و مستعد است كه تاكنون بسياري از معادن آن مورد بهره برداري قرار نگرفته است. قالي از جمله مهمترين صنايع دستي شهرستان مي باشد. برخورداري از مشوق هاي مناطق كمتر توسعه يافته از جمله مزيت هاي اين شهرستان محسوب مي شود.

 

 

تفت :

شهرستان تفت در 18 كيلومتري جنوب غربي مركز استان قرار داشته است. وسعت اين شهرستان 5846كيلومتر مربع و داراي سه بخش و 10 دهستان، با جمعيتي در حدود 45357 نفر مي‌باشد. آب و هواي تفت نيمه‌بياباني است، كه به دليل قرار گرفتن در دامنه شيركوه نسبت به يزد، داراي تابستان‌هاي ملايم‌تر و بارندگي بيشتري است. از اين رو عمده ترين مراكز تفريحي و ييلاقي مردم استان، در اين شهرستان قرار دارد.

65% جمعيت اين شهرستان به كشاورزي و باغداري اشتغال دارند.

 وجود ذخائر قابل توجه از جمله سنگ‌هاي تزئيني، خاك‌رس، گل‌كاشي، سرب و روي و مس و …، واقع بودن بر مسير خط انتقال گاز، وجود دو شهرك و دو ناحيه صنعتي ، معدن مس علي‌آباد و دره زرشك ازجمله قابليت‌هاي بخش صنعت و معدن اين شهرستان مي‌باشد. مهم‌ترين صنايع دستي اين شهرستان گيوه‌دوزي و قالي‌بافي مي‌باشد.

كشاورزي و دامپروري اين شهرستان رونق قابل توجه‌اي دارد. محصولاتي چون انار، بادام، گردو، سيب، گلابي، آلبالو، گيلاس، هلوو پرورش گل در بخش كشاورزي توليد فراواني دارد. در بخش دامپروري پرورش گاو، گوسفند و ماكيان به صورت سنتي، مرغداري، زنبورداري رواج دارد.

از جاذبه‌هاي مهم تاريخي و طبيعي شهرستان مي‌توان به گنبد شيخ جنيد، مجموعه شاه‌ولي (حسينيه، مسجد، بقعه، بازار، نخل و..)  قدمگاه اسلاميه، مسجدجامع توران‌پشت، پيست اسكي سخويد، آبشار دره‌گاهان و نيز روستاهاي نمونه گردشگري (اسلاميه، سانيج، طزرجان، ده‌بالا و بنادك‌سادات) اشاره نمود.

از جمله مزيت‌هاي مهم سرمايه‌گذاري در اين شهرستان مي‌توان به آب و هواي مناسب و در نتيجه سرمايه‌گذاري در احداث كمپينگ‌ها و مراكز اقامتي و توريستي، خدمات گردشگري و وجود قابليت‌هاي مناسب در بخش كشاورزي به خصوص در كشت‌هاي گلخانه‌اي و دامداري‌هاي صنعتي، پائين بودن نرخ جمعيت شهرنشين آن (3/38%) و قرار گرفتن در كنار مسير ارتباطي يزد ـ شيراز اشاره كرد.

 

خاتم :

 

شهرستان خاتم در فاصله 240 كيلومتري جنوبي‌ترين قسمت استان يزد با مساحتي در حدود 8349كيلومتر مربع و جمعيت 32330 نفر واقع شده است. اين شهرستان مشتمل بر دو بخش مرکزي و مروست و چهار دهستان مي‌باشد. اين شهرستان به لحاظ موقعيت جغرافيايي خود و همجواري با استان‌هاي فارس و کرمان از نظر قومي و فرهنگي داراي ويژگي‌هاي خاص مي‌باشد.

بخش عمده‌ي‌ اين شهرستان، زير پوشش جنگلي قرار دارد. جنگل‌هاي پسته‌ي وحشي «باغ شادي» و جنگل‌هاي بادام كوهي «چنار ناز» از جمله پوشش گياهي اين منطقه به‌شمار مي‌روند. وجود منابع آبي فراوان از جمله سفره‌هاي وسيع آب‌هاي زيرزميني و قرار گرفتن در مسير رودخانه بوانات، چشم‌انداز نويدبخشي را براي كشاورزي اين منطقه ترسيم كرده است. چاه آرتزين شهرستان خاتم نمونه‌اي از فراواني آب در اين منطقه است.

بيشترين فعاليت كشاورزي استان يزد (به عنوان مهم‌ترين قطب كشاورزي استان) در محدوده اين شهرستان انجام مي‌شود و امور دامپروري و پرورش دام از ديگر فعاليت‌هاي مردم اين شهرستان است.

مهم‌ترين محصولات توليدي بخش كشاورزي شهرستان گندم، جو، انار، پسته، به‌ويژه انگور، زردآلو، غلات و انواع دانه‌هاي روغني به‌خصوص آفتابگردان محسوب شده و درخصوص توليد انگور از لحاظ سطح توليدات و كيفيت آن در سطح استان از وضعيت مطلوبي برخوردار مي‌باشد.

فرش دست‌بافت، گيوه، گليم از جمله صنايع دستي مهم شهرستان به حساب مي‌آيند.

بقاع شيخ عبدالله مروست، شيخ بهاءالدين و سيد نورالدين، چشمه آب‌علي، قلاع مروست، محمد باقري هرات، گبري واقع در كوه سرچشمه و محمد كريم‌خان و آسياب‌آبي مير در هرات به‌عنوان جاذبه‌هاي گردشگري شهرستان محسوب مي‌شوند.

از جمله قابليت‌ها و پتانسيل‌هاي قابل توجه شهرستان مي‌توان به وجود اراضي وسيع و مستعد كشاورزي، امكان ايجاد صنايع تبديلي و تكميلي بخش كشاورزي، وجود دو ناحيه صنعتي هرات و مروست و وجود كانسارهاي متعدد عناصر نادر خاكي و ذخائر معدني سنگ‌هاي تزئيني و عبور خط لوله گاز طبيعي ارسنجان – رفسنجان و امكان توسعه صنايع پتروشيمي اشاره نمود. برخورداري از مزيت هاي مناطق كمتر توسعه يافته از جمله ديگر مزيت هاي اين شهرستان است.

 

اشكذر :

 

شهرستان صدوق در فاصله 22 كيلومتري‌ شمال‌غربي مركز استان با وسعت5517 كيلومتر مربع با جمعيت 30021 نفر واقع شده است. مركز شهرستان شهر اشكذر و داراي دو بخش مركزي و خضرآباد و سه دهستان است. عمده‌ي فعاليت‌ اقتصادي‌ مردم منطقه در بخش صنعت ‌و كشاورزي مي‌باشد.

كشاورزي و دامپروري در اين منطقه به توليد محصولاتي چون كشت هاي گلخانه اي، صيفي جات، پسته، انار ، انگور و همچنين  مرغداري و دامداري صنعتي منحصر مي‌شود.

مهم‌ترين جاذبه‌هاي گردشگري اين شهرستان، مسجد ريگ مجومرد، مسجد جامع ندوشن، مجموعه سلطان محمود (خانقاه، مسجد جامع، حسينيه، آب‌انبار، بقعه و برج)، آسياب‌آبي اشكذر، كاروانسراي ‌شمسي، آب‌انبار هفت‌بادگيري عصرآباد مي‌باشد.

نزديكي و دسترسي آسان شهرستان به مركز استان، حسن همجواري و دسترسي مناسب به 6 شهرستان استان و استان اصفهان، وجود زيرساخت‌هاي توسعه صنعتي از جمله دو شهرك صنعتي، يك ناحيه صنعتي، يك منطقه صنعتي، طرح عظيم و ملي فولاد آلياژي، وجود معادن و ذخائر طبيعي از جمله معادن سنگ ‌مس، آهن گچ (دهستان ندوشن)، سنگ‌هاي ساختماني ،خاك رس و... برخورداري از مشوق هاي مناطق كمتر توسعه يافته در بخش خضرآباد اين شهرستان از جمله مزيت‌هاي اين شهرستان به حساب مي‌آيد. صنعت كاشي و سراميك از جمله صنايعي است كه در سالهاي اخير در اين شهرستان رواج يافته است.

 .

مهريز :

 

شهرستان مهريز در فاصله30 كيلومتري جنوب مركز استان  با وسعت 6723 كيلومتر مربع و جمعيت 44391 نفر واقع شده است از يك بخش مركزي و پنج دهستان تشكيل شده است. شهر مهريز به علت دارا بودن مواهب طبيعي به «باغ شهر يزد» ‌معروف شده است .ادامه ارتفاعات شيركوه در بخش غربي اين شهرستان موجب تشكيل سفره‌هاي غني آب‌زيرزميني و تعديل هواي آن نسبت به ديگر نقاط استان يزد شده است.

به‌دليل حاصلخيزي اراضي اين شهرستان، بيشتر مردم اين منطقه به كار كشاورزي اشتغال دارند و اين شرايط مناسب كشت انواع محصولات عمده آن مي توان از: پسته، گردو، بادام، انجير، آلو، زردآلو، گندم ، جو و كشت هاي گلخانه اي و صيفي جات نام برد

فعاليت‌هاي دامپروري و دامداري در اين شهرستان به صورت سنتي، گاوداري مدرن، پرورش مرغ‌گوشتي و پرورش زنبور عسل از رونق خاصي برخوردار مي‌باشد.

اين شهرستان با قابليت‌هاي تفريحي ـ گردشگري از جمله چشمه پرآب و زيباي غربال‌بيز، منطقه تفريحي كوه‌ريگ و آثار باشكوه تاريخي خشتي و ... همواره پذيراي خيل كثيري از گردشگران داخلي و خارجي مي‌باشد.قلعه‌ي ‌تاريخي ‌خورميز، سنگ‌نگاره‌‌هاي كوه ‌ارنان، حمام ‌استهريج (موزه مردم‌شناسي)، قلعه، كارونسرا و چاپارخانه سريزد، زين الدين، باغ‌ پهلوان‌پور، زيارتگاه پيرناركي، سروقديمي منگاباد به عنوان ديگر جاذبه‌هاي تاريخي و طبيعي گردشگري شهرستان مهريز به حساب مي‌آيند.

در بخش صنعت و معدن مي‌توان به وجود يك شهرك صنعتي، دو ناحيه صنعتي، يك منطقه صنعتي، واحد توليد سيمان 3000 تني بهروك، معدن سرب و روي مهدي‌آباد، سنگ‌هاي ساختماني به‌ويژه مرمرسفيدكوه اشاره نمود. از صنايع دستي مطرح اين شهرستان مي‌توان قالي‌بافي، آهنگري، سريشم، گيوه‌بافي، سبدبافي و چاقوسازي را نام برد.

وجود اقليم متنوع، آب و خاك مستعد، برخورداري از زيرساخت‌هاي مناسب توسعه صنعتي ازجمله شهرك صنعتي،‌ شهرك سنگ، شهرك يزد‌مهر، نواحي صنعتي ارنان و بهادران، مناطق حفاظت شده كالمند و بهادران قرارگيري در مسير ترانزيتي شمال - جنوب و نزديكي به مركز استان ازديگر قابليت‌ها وپتانسيل‌هاي اين شهرستان محسوب مي‌شوند.

 

ميبد :

 

شهرستان ميبد در 50 كيلومتري شمال غربي مركز استان واقع شده است. اين شهرستان با وسعتي معادل 1266 كيلومترمربع، جمعيتي در حدود 74333 نفر را در خود جاي داده است . ميبد شامل يك بخش مركزي و دو دهستان بفروئيه و شهيديه است.

شهر ميبد (مركز شهرستان) با پيشينه‌اي چندين هزار‌ساله، دومين مرکز شهري و تجاري استان يزد محسوب مي‌شود و به واسطه بافت تاريخي ارزشمند خود تمام شهر در فهرست آثار تاريخي ايران به ثبت رسيده است. اين شهر مرکز زيلوبافي و سفال دست‌ساز ايراني و پايگاه عمده‌ي توليد کاشي و سراميك استان و كشور مي‌باشد.

وجود زيرساخت‌هاي مناسب توسعه صنعتي از جمله دو شهرك صنعتي، يك منطقه‌ي ويژه‌ي كاشي و سراميك (در شرف تأسيس)، يك ناحيه صنعتي، مجتمع فولاد و امكان توسعه صنايع جانبي فولاد، مجتمع‌هاي متعدد كاشي و سراميك، تعداد قابل توجهي واحد صنعتي فعال در دست احداث و صنايع پائين‌دست پتروشيمي، مزيت‌هاي قابل توجه بخش صنعت شهرستان محسوب مي‌گردند.

موقعيت ويژه‌ي شهرستان ميبد از نظر قرار گرفتن برسر راه‌هاي اصلي ارتباطي شمال و جنوب كشور (جاده ترانزيت)، وجود جاذبه‌هاي گردشگري تاريخي (نارين‌قلعه، مسجد جامع ميبد، كاروانسراي ميبد، برج و بارو و خندق‌هاي شهر ميبد، چاپارخانه (موزه‌پست)، يخچال‌خشتي، برج كبوترخانه، زيارتگاه خديجه‌خاتون، قلعه بارجين، موزه سفال،‌ قلعه مهرجرد و ...)، توليدات صنايع دستي از جمله ظروف سفالي و زيلو، از جمله ديگر قابليت‌ها و پتانسيل‌هاي اين شهرستان محسوب مي‌شوند.

 

 

 

يزد :

 

شهرستان يزد در قسمت مركزي استان و با جمعيتي حدود 526276 نفر و مساحتي معادل 2479 كيلومتر مربع از 4 شهر (يزد، زارچ، شاهديه و حميديا)، 2 بخش و 4 دهستان تشكيل يافته است. درواقع بيش از نيمي از جمعيت استان در اين شهرستان سكونت دارند.

عمده‌ترين مراكز صنعتي استان در اين شهرستان تمركز يافته است. صنايع نساجي و پوشاك كه از جمله گروه‌هاي مهم صنعت استان مي‌باشد عمدتاً در اين شهرستان فعاليت دارند.علاوه براين صنايع پائين دست فولاد آلياژي، صنايع شيميائي و پلاستيك، سيم وكابل نيز صنعت غالب شهرستان به حساب مي‌آيند.

موقعيت شهرستان يزد ازنظر جغرافيايي و سياسي حائز اهميت بوده و وجود گمرگ يزد زيرساخت‌هاي لازم براي تجارت را فراهم آورده است. در بخش بازرگاني، اين شهرستان داراي پتانسيل ظرفيت سردخانه‌اي، انبار و مراكز نگهداري كالاي قابل توجهي مي‌باشد.

علي‌رغم محدوديت‌هاي موجود درخصوص منابع آبي استان، در اين شهرستان محصولات كشاورزي چون گندم، جو، زعفران، انار، پسته، انگور، محصولات گلخانه‌اي و فرآورده‌هاي دامي چون شير گاو توليد مي‌شود.

مهم‌ترين جاذبه‌هاي گردشگري استان هم‌چون مسجد جامع‌‌کبير، مدرسه ضيائيه،‌ مجموعه اميرچخماق، باغ ‌دولت‌آباد، آتشكده زرتشتيان در اين شهرستان واقع شده است

از جمله مزيت‌هاي مهم سرمايه‌گذاري در اين شهرستان مي‌توان به مركزيت استان، برخورداري از زيرساخت‌هاي مناسب توسعه صنعتي از جمله شهرك‌هاي صنعتي، منطقه ويژه اقتصادي، دسترسي آسان سرمايه‌گذاران به بازارهاي هدف، برخورداري از خدمات فني و مهندسي مورد نياز فعاليت‌هاي صنعتي، خدمات بهداشتي و درماني، آموزش‌عالي، خدمات برتر، نيروي كار متخصص و كارآمد و بافت تاريخي ارزشمند اشاره نمود.

 

فصل دوم:

 

 

سيماي اجتماعي، فرهنگي

 

 

 

 

 

 

1-2. ويژگي‌هاي اجتماعي :

 

در پناه ديوارهاي خشتي و گلي، فرهنگ ناب و عمدتاً دست ‌نخورده مردم اين استان كه نشأت گرفته از فرهنگ غني اسلامي ‌ايراني است، تا امروز حفظ شده است. مردم استان يزد ايراني اصيل و از نژاد آريايي هستند كه به دليل موقعيت جغرافيايي خاص آن كمتر با ديگر نژادها آميخته شده‌اند. زبان آن‌ها فارسي با لهجه يزدي است كه در گويش‌هاي محلي در مناطق مختلف ديده مي‌شود. دين مردم‌، اسلام و مذهب‌شان شيعه جعفري است. پيروان ساير اديان از جمله زرتشتيان، مسيحيان و يهوديان به صورت مسالمت‌آميز و در كمال آسايش در كنار اكثريت مسلمانان استان زندگي مي‌كنند.

اين استان افتخار دارد كه مردم كشور آن را چون نگيني در حلقه كوير شناخته و دارالعباده‌اش مي‌خوانند.

حفظ و پايبندي به سنت‌ها و ارزش‌هاي رايج ملي و اشتياق همگاني نسبت به پايبندي به اين ارزش‌ها و سنت‌ها، ويژگي بارز مردم استان يزد است. سادگي و بي‌پيرايه بودن به همراه داشتن روحيه قناعت و صرفه‌جويي، صبر و پايداري در مقابل دشواري‌هاي طبيعت و همراهي و همزيستي مسالمت‌آميز با كوير نيز از ويژگي‌هاي اجتماعي اين مردم به‌حساب مي‌آيد.

 

1-1-2. ويژگي‌هاي جمعيتي :

 

براساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385، جمعيت استان بالغ بر 990.818 نفر (41/1% جمعيت كشور) با 259.095 خانوار مي‏باشد. قريب 80 درصد  جمعيت در شهرها و 20 درصد  ساكن روستاها بوده و متوسط رشد سالانه جمعيت طي سال‌هاي 75 الـــي 85 ، 03/2% مي‏باشد. از مجموع جمعيت استان در سال 1385، 517.137 نفر را مردان و 473.681 نفر را زنان تشكيل داده‌اند از اين رو نسبت جنسي جمعيت استان برابر با 109 مي‌باشد. ميزان تراكم جمعيت در استان كم و در هر كيلومتر مربع 7/7 نفر مي‏باشد.كه بيشترين آن به شهرستان يزد با 3/218 نفر و كمترين آن به شهرستان طبس با 2/1 نفر در كيلومتر مربع مربوط مي‌باشد.بر اساس آخرين برآوردها جمعيت استان در سال 1388 به 1035773 نفر افزايش يافته است.

 

جمعيت استان بين سال‌هاي 1385- 1375، 180.417 نفر افزايش يافته كه بخشي از اين افزايش ناشي از مهاجرپذير بودن استان است. تعداد مهاجران وارد شده به استان طي اين سال‌ها 99.782 نفر و تعداد مهاجران خارج شده 60.428 نفر است. خالص مهاجرت به استان 39.354 نفر مي‌باشد، كه 97/3 درصد از جمعيت استان را شامل مي‌گردد. عمده‌ترين گروه‌هاي مهاجران وارد شده به استان را دانشجويان و مردان جوياي كار تشكيل مي‌دهند. در سال 1385 نرخ زاد و ولد در استان 8/1 درصد و نرخ مرگ و مير 46/0 درصد بوده است.

 

2-1-2. نيروي انساني و اشتغال :

 

ساختار سني ـ جنسي جمعيت و گروه‌هاي سني آن بيانگر چگونگي وضعيت جمعيت استان از نظر قرار گرفتن در سن فعاليت مي‌باشد. بر اساس سرشماري سال 1385، بيش از 4/84 درصد از جمعيت استان در سن فعاليت قرار دارند. نرخ جمعيت فعال استان در اين سال 6/44 درصد مي‌باشد كه در مقايسه با دوره مشابه سال 1375، 9/1 درصد افزايش را نشان مي‌دهد. 80 درصد از كل جمعيت فعال استان را مردان و بقيه را زنان تشكيل مي‌دهند كه مي‌تواند بيانگر سهم بيشتر مردان استان در اشتغال باشد در سال 1385 نرخ فعاليت مردان 9/65 و نرخ فعاليت زنان 6/21 درصد بوده است.

نرخ بيكاري استان در سال 1388، 9 درصد است كه در مقايسه با نرخ 9/11 درصدي كشور وضعيت مطلوبي را نشان مي‌دهد. همچنين سهم اشتغال بخش‌هاي مختلف اقتصادي بيانگر آن است در سال 1388، 13 درصد از شاغلين استان در بخش كشاورزي، 9/43 درصد در بخش صنعت  و 1/43 درصد در بخش خدمات فعاليت داشته‌اند.

 

2-2. ويژگي‌هاي فرهنگي :

 

استان يزد از سرزمين‌هاي قديمي و تاريخي است كه از ديرباز درميان استان‌هاي قديمي و بزرگ فارس، اصفهان، كرمان و خراسان قرار داشته و در ادوار تاريخي از معابر و گذرگاه‌هاي مهم (طريق الرضا يا جاده ولايت " مسير عبور حضرت آمام رضا (، ) و جاده ابريشم) محسوب گرديده است. فرهنگ، آداب و آيين‌هاي ملي و مذهبي مردمان يزد به‌علت واقع شدن در مركز ايران و مصون بودن از هر گونه تهاجم خارجي، دست‌نخورده باقي‌مانده وسخت كوشي و تلاش ،  مهمان‌دوستي و خونگرمي آنان زبانزد خاص و عام است. حفظ و پايبندي به سنت‌ها و ارزش‌هاي رايج ديني و ملي و اشتياق همگاني نسبت به پايبندي به اين ارزش‌ها و سنت‌ها ويژگي بارز مردمان اين سرزمين است. سادگي و بي‌پيرايگي همراه با روحيه قناعت و صرفه‌جويي و پايداري در مقابل محدوديت‌هاي طبيعي و همزيستي مسالمت‌آميز با كوير از ديگر ويژگي‌هاي مردم به حساب مي‌آيد.

پايبندي به ارزش‌هاي ديني باعث گرديده است كه يزد را كه چون نگيني در محاصره مناطق كويري و بياباني خودنمايي مي‌كند به دارالعباده شهرت يابد. اين ويژگيها باعث گرديده است تا استان همواره بعنوان كانون امنيت پايدار بويژه از نگاه ايرانيان و كار آفرينان و سرمايه گذاران مورد توجه خاص قرار گيرد.

 

1-2-2. آموزش :

 

استان يزد در مقايسه با ساير استان‌هاي كشور از بنيان‌هاي قوي آموزشي برخوردار است كه نمود عيني آن را بايد در شاخص‌هايي هم‌چون نرخ باسوادي، سرانه‌ي امكانات آموزشي در مقاطع مختلف تحصيلي، نسبت دانشجو به جمعيت و ...ارزيابي نمود. اين شاخص‌ها تأثيرات مثبتي بر ديگر شاخص‌هاي توسعه استان در زمينه‌هاي بهداشتي و درماني، صنعتي و خدماتي داشته است. استان يزد از لحاظ نرخ باسوادي با 06/88 درصد افراد باسواد در سال 1385 در مقابل 6/84. درصد افراد باسواد كشور در وضعيت مناسبي " رتبه سوم كشور " قرار دارد. تعداد دانش آموزان استان در سال تحصيلي  89 – 88 بالغ بر          نفر بوده است كه در 1699 باب آموزشگاه مشغول به تحصيل بوده اند .وجود خيرين مدرسه ساز يكي از شاخص هاي مهم آموزش و پرورش استان محسوب مي گردد.

    مراكز آموزشي  عالي استان بالغ بر 43 مركز بوده كه با 70 رشته تحصيلي در مقاطع كارداني، كارشناسي، كارشناسي‌ارشد و دكترا و دكتراي‌تخصصي، و قريب به 80 هزار نفر دانشجو استان يزد را به‌عنوان قطب علمي كشور مطرح نموده‌اند. در اين ميان پارك علم و فناوري يزد نيز از جمله مراكزي است كه به عنوان پل واسط بين دانشگاه و صنعت زمينه‌هاي توسعه و تحقيق در استان را فراهم آورده است. اين مركز در حال حاضر داراي تعداد 172 شركت فعال و تعداد 10 مركز رشد دراستان و شهرستان‌هاي تابعه مي‌باشد.

 

2-2-2. بهداشت و درمان :

 

 شاخص‌هاي كمي و كيفي بهداشت و درمان نشان مي‌دهد سطح خدمات بهداشتي و درماني استان نسبت به ميانگين كشوري از وضعيت مطلوب‌تري برخوردار است. وجود بيش از 2650 تخت و 20 مؤسسه درماني، 159 مركز بهداشتي درماني و ساير امكانات و تاسيسات كلينيكي و پاراكيلينكي  باعث شده كه اين استان به يكي از قطب‌هاي درماني كشور تبديل شود. وجود مراكز تحقيقاتي باروري و ناباروري، ديابت، قلب و عروق، سرطان و ... فرصت مناسبي را براي فعاليت‌هاي تخصصي و فوق‌تخصصي پزشكي فراهم آورده است. در حال حاضر ميزان بيمارپذيري بيمارستان‌هاي يزد بيشتر از استان‌هاي مجاور است (30 درصد) كه وجود كادر پزشكي مجرب و ارائه خوب و نسبتاً ارزان خدمات درماني در استان عامل اصلي اين موضوع مي‌باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم:

 

زيرساخت‌هاي سرمايه‌گذاري

 

 

 

وجود زيرساخت‌ها و امكانات زير بنائي مورد نياز فعاليت‌هاي اقتصادي از مهم‌ترين پارامترهاي مؤثر در تصميم‌گيري اقتصادي سرمايه‌گذاران مي‌باشد.موقعيت ممتاز  قرار گرفتن در مركزيت جغرافيايي كشورهم ،  باعث توسعه بيشتر  زيرساخت‌هاي سرمايه‌گذاري در استان گرديده است.

1-3. انرژي :

 

1-1-3. سوخت :

 

 آمار و ارقام مربوط به مصرف فرآورده‌هاي نفتي نشان مي‌دهد به استثناي نفت سفيد سرانه مصرف ساير فرآورده‌هاي نفتي در استان بيشتر از سرانه مصرفي كشور مي‌باشد. از دلايل عمده اين امر مي‌توان به وجود كارخانه‌هاي متعدد صنعتي، جايگاه ويژه ترانزيتي و مواصلاتي استان اشاره كرد. فرآورده‌هاي نفتي مورد نياز عمدتاً از طريق خطوط لوله به مخازن ذخيره سوخت استان انتقال مي‌يابند.

 

2-1-3. برق :

 

ميزان برق مصرفي استان در حال حاضر با ظرفيت نيروگاه‌هاي موجود استان برابري مي‌كند با بهره‌برداري از مجموعه‌ي نيروگاه‌هاي در حال احداث توليد برق در استان به مرحله‌اي خواهيم رسيد كه علاوه بر جبران رشد مصرف برق در سال‌هاي آتي مازاد آن به شبكه سراسري كشور منتقل مي‌گردد.

 از عمده‌ترين طرح‌هاي توليد برق استان مي‌توان به احداث 3 واحد نيروگاه سيكل تركيبي هر يك به ظرفيت 500 مگاوات توسط بخش غيردولتي بروش BOO    ، يك واحد نيروگاهي با سوخت ذغال‌سنگ در شهرستان طبس و يك واحد نيروگاه خورشيدي اشاره كرد.

در راستاي افزايش مشاركت بخش خصوصي در توليد برق تمهيدات و تسهيلاتي براي توليد برق با استفاده از نيروگاه‌هاي پراكنده (مقياس كوچك) در دستور كار قرار گرفته است كه آماده پذيرش سرمايه‌گذاران در اين بخش مي‌باشد.

در حال حاضر حدود 50 % از ظرفيت سيستم‌هاي فوق توزيع موجود خالي بوده و آماده سرويس‌دهي به متقاضيان سرمايه‌گذاري مي‌باشد.

هم اكنون 55 % از برق مصرفي استان در بخش صنعت، 15 % در بخش كشاورزي و مابقي در ساير بخش‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد كه اين آمار و ارقام نشان‌دهنده پتانسيل فعاليت‌هاي توليدي در استان مي‌باشد.

 

3-1-3. گاز :

 

در راستاي سياستهاي دولت در جايگزيني سوخت مصرفي از سوختهاي فسيلي به گاز طبيعي ، اغلب شهرها و نواحي روستائي و مراكز اقتصادي و شهركهاي صنعتي  و گلخانه اي به شبكه گاز سراسري متصل بوده و يا در حال اتصال مي باشند . هم اكنون گاز مورد نياز استان از طرق ذيل تامين مي شود.

  • خط لوله اصفهان ـ يزد با قطر 20 اينچ با ظرفيت انتقال حدود 8 ميليون متر مكعب در روز .
  • خط لوله سورمق ـ ابركوه ـ يزد با قطر 40 اينچ با ظرفيت انتقال حدود 35 ميليون متر مكعب در روز.
  • خط فرعي منشعب از خط 42 اينچ ارسنجان ـ رفسنجان با قطر 8 اينچ براي گازرساني به شهرستان خاتم و خط  خط لوله بشروئيه ـ طبس با قطر 20 اينچ با ظرفيت انتقال حدود 8 ميليون متر مكعب در روز براي تامين گاز مورد نياز شهرستان طبس .
  • همچنين اين پتانسيل وجود داردكه متعاقب بهره‌برداري از خط هشتم سراسري (56 اينچ)، انشعابي از اين خط در حوالي غرب ندوشن به يزد متصل گردد كه با تحقق اين امر مقدار قابل توجهي به ظرفيت گاز استان اضافه خواهد شد.
  • براساس سند توسعه گاز استان كه به تائيد و تصويب مسئولان استان و وزارت نفت رسيده است در پيش‌بيني مصرف صنايع عمده و بزرگ، ميزان گاز مورد نياز براي واحدهاي صنعتي مبتني بر خوراك گازطبيعي به‌عنوان ماده اوليه نيز منظور گرديده و بر اين اساس احداث سه واحد بزرگ پتروشيمي در شهرستان‌هاي ابركوه، خاتم و ميبد مورد تصويب هيأت محترم دولت قرار گرفته و آماده پذيرش سرمايه‌گذاران علاقمند مي‌باشد.
  •  

2-3. منابع آب :

 

عمده منابع آبي استان سفره‌هاي آب‌زيرزميني است كه از طريق برداشت  از  8098   چاه، قنات و چشمه ، ساليانه بالغ بر 1541 ميليون متر مكعب از آن برداشت مي‌شود.

وجود يكي از پديده‌هاي كم‌نظير استحصال آب به‌نام قنات كه روشي بسيار هوشمندانه براي بهره‌برداري از سفره‌هاي آب‌هاي زيرزميني است، گوياي اين واقعيت است كه پيشينيان براي تأمين آب چاره‌انديشي و تلاش بسيار نموده‌اند.

محروميت استان از منابع آب سطحي دائمي و نياز آبي استان باعث اجراي طرح‌هاي انتقال آب از خارج از استان شده است به‌طوري كه در حال حاضر از طريق خط انتقال موجود سالانه 100 ميليون متر مكعب و در آينده‌اي نه چندان دور با اجراي خط دوم انتقال آب سالانه 300 ميليون متر مكعب ديگر نيز آب به استان منتقل خواهد شد كه بخوبي جوابگوي نيازهاي توسعه استان مي‌باشد.

 

3-3. حمل و نقل :

 

استان يزد با توجه به موقعيت خاص جغرافيايي و واقع شدن در مركز كشور ( نقطه صفر جغرافيائي ) ، برخورداري از شبكه راه‌هاي اصلي  مواصلاني شمال ـ جنوب و غرب ـ شرق محسوب  و قرار گرفتن در كرويدور بزرگراه هاي جاده اي و ريلي آسيا جايگاه ويژه‌اي در سطح جهاني، ملي و منطقه‌اي به خود اختصاص داده است . و بدليل موقعيت و نقش ممتاز استان در سطح ملي هر گونه سرمايه‌گذاري در بخش حمل و نقل را توجيه مي‌نمايد.

 

1-3-3. جاده‌اي :

 

استان يزد از طريق شهرستان طبس به مناطق شرق و شمال شرق، از طريق محورهاي يزد ـ كرمان و يزد ـ بندرعباس با استان‌هاي جنوب‌شرق، از طريق شهرستان تفت با مناطق غرب و جنوب‌غرب، و از طريق محورهاي يزد ـ اصفهان و يزد ـ تهران با ساير نقاط كشور ارتباط جاده‌اي دارد.

استان يزد14320 كيلومتر راه هم‌سنگ دارد كه معادل 10267  كيلومتر راه‌اصلي و فرعي و روستائي است.  از كل راه‌هاي استان حدود 1460 كيلومتر جزء راه شرياني مي‌باشد كه محورهاي شمال ـ جنوب و شرق  - غرب  را به هم وصل مي‌كند.

وجود بيش از 15 هزار نفر راننده شاغل حمل و نقل جاده‌اي، سرمايه‌گذاري به تعداد 8 هزار دستگاه كاميون و اتوبوس توسط بخش خصوصي و سهم 6 درصدي استان در حمل و نقل كالا  ( رتبه چهارم كشور )  استان يزد را به لحاظ شاخص‌هاي حمل و نقل دركشور ممتاز نموده است.

 

2-3-3. ريلي :

 

ارتباط ريلي استان‌هاي جنوب ـ شرق (كرمان و هرمزگان) با شمال شرق ( خراسان رضوي) و شمالي (تهران و اصفهان) و ديگر نقاط از طريق يزد است. راه‌آهن يزد همواره يكي از پرترافيك‌ترين مسيرهاي حمل بار و مسافر در سطح كشور است. ضمن اين‌كه راه‌آهن استان با مسيرهاي فرعي خود نقش عمده‌اي در حمل سنگ‌آهن، زغال‌سنگ و ديگر مواد معدني استان‌هاي يزد و كرمان به كانون‌هاي توليد فولاد در كشور دارد و كالاهاي تخليه شده در بنادر كشور در خليج فارس را به ساير نقاط كشور حمل كرده وكالاهاي صادراتي كشور نيز از همين طريق به بازارهاي جهاني عرضه مي‌شود.بيش از 18 درصد خطوط اصلي ريلي كشور و حمل بيش از 41 درصد از بار حمل شده توسط راه آهن كشوراز شاخص هاي اين بخش مي باشد.

 

3-3-3. هوائي  :

 

دو فرودگاه در شهرستان‌هاي يزد و طبس وجود دارد كه تنها فرودگاه بين‌المللي يزد داراي پروازهاي بين‌المللي مي‌باشد. با توجه به اين‌كه فرودگاه يزد در مسير چند راه هوايي مهم قرار دارد در مواقع اضطراري مي‌تواند مورد استفاده قرار گيرد. فرودگاه يزد قابليت پذيرش هواپيماهاي پهن پيكر را نيز دارد.با توجه به مركزيت استان و عدم وجود معارض ، امكان تبديل شدن فرودگاه بين المللي يزد به هاب هوايي منطقه جهت جذب پروازهاي عبوري را فراهم نموده است.

 

4-3. ارتباطات و   IT :

 

موقعيت جغرافيائي مطلوب استان بهمراه وجود زير ساخت مناسب مخابراتي و شبكه فيبر نوري و بهره گيري از فناوريهاي نوين ، نيروي انساني متخصص ، وجود پارك علم و فناوري استان و مراكز رشد آن بويژه در حوزه  IT    و اجراي طرحهاي متعدد و متنوع در حوزه  نرم افزار وضعيت استان را در جايگاه مناسبي قرار داده است .وجود  ضريب نفوذ تلفن  ثابت در استان 41 درصد ، ضريب نفوذ تلفن همراه 55 درصد ، ضريب نفوذ اينترنت 35 درصد، پوشش 70 درصدي كليه راههاي مواصلاتي استان و پوشش مخابراتي صدرصد روستاهاي بالاي 100 خانوار و اجراي بيش از 4500 كيلومتر شبكه فيبر نوري از جمله شاخص هاي توسعه اين بخش مي باشد .

 

5-3. شهرك‌ها و نواحي صنعتي :

 

در جهت فراهم نمودن امكانات زير بنايی مناسب براي سرمايه‌گذاري و ساماندهي فعاليت‌هاي صنعتي از سال 1364 تا كنون 13 شهرك صنعتي، يك منطقه ويژه اقتصادي، 15 ناحيه صنعتي روستايي و پنج منطقه صنعتي با وسعتي بيش از 7000 هكتار در نقاط مختلف استان احداث گرديده است.

از عمده‌ترين مزيت‌هاي استقرار در شهرك‌ها و نواحي صنعتي مي‌توان به كاهش هزينه‌هاي اوليه سرمايه‌گذاري به‌علت استفاده از خدمات مشترك موجود در شهرك‌ها و نواحي صنعتي، عدم نياز به اخذ مجوزهاي جداگانه از ادارات مختلف و تسريع در اجراي پروژه‌ها را  نام برد.

 

 

 

رديف

نام شهرك

موقعيت

وسعت كل شهرك
( هكتار)

 

امكانات زير بنايي اصل پيش‌بيني شده

آب

برق

تلفن

گاز

معابر آسفالته

فاضلاب

فضاي سبز

1

منطقه ويژه

10 كيلومتري جاده يزد

570

 

*

*

*

*

*

*

*

2

يزد

كيلومتر 5 جاده خضر آباد

686

 

*

*

*

*

*

*

*

3

جهان‌آباد

كيلومتر 10 جاده ميبد - يزد

438

 

*

*

*

*

*

 

*

4

مهريز

كيلومتر 33 جاده يزد - اردكان

300

 

*

*

*

 

*

 

*

5

اردكان

كيلومتر 2جاده اردكان-نايين

349

 

*

*

*

 

*

 

*

6

طبس

ابتداي جاده طبس - ديهوك

148

 

*

*

*

 

*

 

*

7

بافق

كيلومتر 20 جاده بافق - يزد

100

 

*

*

*

 

*

 

*

8

تفت

كيلومتر 1 جاده تفت - يزد

43

 

*

*

*

*

*

*

*

9

ابركوه

كيلومتر 3 جاده ابركوه - شيراز

90

 

*

*

 

 

*

 

*

10

فولاد

مجاور فولاد آلياژي يزد

1000

 

*

*

*

 

*

*

*

11

ميبد 2

كيلومتر 5 جاده ميبد - ندوشن

503

 

 

*

 

 

 

 

 

12

صدوق

كيلومتر 10 جاده صدوق - ميبد

783

 

*

*

 

 

 

 

 

13

تفت 2

منطقه سفيد كوه تفت

450

 

 

 

 

 

 

 

 

14

مهريزد

كيلومتر 13 جاده يزد – مهريز

653

 

 

 

 

 

 

 

 

جمع كل

6110

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6-3. منطقه ويژه اقتصادي  :

 

فعاليت رسمي و عمليات اجرايي منطقه ويژه اقتصادي يزد در سال 1386 آغاز گرديد،اين منطقه در 10 كيلومتري شهر يزد واقع شده و مساحتي معادل 570 هكتار را دارا مي‌باشد. گستره فعاليت منطقه در سه بخش صنعت، تجارت و خدمات مي باشد که تا کنون 39 مورد قرارداد با واحدهاي صنعتي در حوزه هاي صنايع نساجي، الکتريکي، خودروسازي، غذايي و ... منعقد شده و در امر تجارت نيز  امور مربوط به واردات و صادرات کالاهاي تجاري نيز در منطقه انجام مي گيرد. مجاورت با خطوط ريلي سراسري کشور، فرودگاه بين المللي يزد، جاده سراسري تهران-بندرعباس، نزديكي به شهر يزد، استقرار گمرک , مجاورت با مجتمع انبارهاي عمومي و شهرک صنعتي يزد با بيش از  600 واحد صنعتي مستقر فرصت بسيار مناسبي را جهت جهش اقتصادي اين منطقه فراهم نموده است. هم اكنون كليه امكانات زير ساختي بري استقرار واحد هاي اقتصادي از قبيل آب ، برق ، گاز و ... در منطقه فراهم مي باشد.

 

 ـ مزيت‌هاي قانوني سرمايه‌گذاري در منطقه ويژه‌ اقتصادي يزد :

  • معاف بودن ورود كليه ماشين‌آلات خط توليد و لوازم و قطعات مورد مصرف آن‌ها از پرداخت هر گونه حقوق و عوارض گمركي در اين منطقه.
  • عدم نياز به ثبت سفارش براي كليه مواد اوليه و قطعات خارجي وارده به منطقه و نيز محصولات توليدي خارج شده از منطقه به داخل كشور.
  • معاف بودن مبادلات بازرگاني منطقه با خارج از كشور و ساير مناطق ويژه اقتصادي و مناطق آزاد تجاري ـ صنعتي پس از ثبت در گمرك، از حقوق گمركي، سود بازرگاني و كليه عوارض ورود و صدور.
  • معاف بودن اشخاص حقيقي از پرداخت هر گونه عوارض معمول در كشور براي فعاليت در محدوده منطقه.
  • مستثني بودن فعاليت‌هاي توليدي و خدماتي از شمول قانون كار و تبعيت از قوانين و مقررات مناطق آزاد كشور در امر مربوطه به اشتغال نيروي انساني و روابط كار، بيمه و تأمين‌اجتماعي، عدم ممنوعيت واگذاري تمام يا بخشي از كالاهاي وارده به منطقه به ديگران در مقابل قبض انبار تفكيكي قابل معامله كه توسط مديريت منطقه ويژه صادر مي‌شود.
  •  عدم ممنوعيت توقف طولاني‌‌مدت انواع كالا و مواد اوليه وارده به منطقه و عدم نگراني از متروكه‌شدن آن‌ها با تشخيص مديريت منطقه‌.
  • صدوركارت بازرگاني و گواهي مبدأ براي كالاهايي كه ازمنطقه خارج مي‌شوند، توسط سازمان منطقه‌ ويژه.

به‌طور كلي از جمله مزاياي منطقه‌ي ويژه اقتصادي استان، را مي‌توان مجاورت با مركز استان، مجاورت با فرودگاه بين‌المللي، مجاورت با جاده دو بانده ترانزيت تهران ـ بندرعباس، مجاورت با خط‌آهن سراسري، قرار گرفتن در مركز‌كشور و در كريدورهاي (شمال ـ جنوب) (شرق ـ غرب)، مجاورت با شهرك صنعتي يزد و موقعيت خاص ژئوپلتيكي به‌عنوان منطقه پايدار امنيت ملي نام برد.

 

7-3. گمرك  :

 

گمرك يزد كه از  سال 1365  تاسيس گرديده است  در زمينه هاي  صادرات و واردات، صدور و ورود موقت، ترانزيت داخلي، امانات‌پستي، امور مسافربري و ساير امور گمركي  به فعاليت مشغول مي‌باشد.

از جمله تسهيلات و امكانات منظور شده جهت تسريع  درامور گمركي ،  بهره‌گيري از سيستم‌هاي رايانه‌اي مدرن، ابزارهاي نظارتي و كنترل نامحسوس است كه توانسته سرعت عمليات گمركي را افزايش دهد اين گمرك متصل به سيستم بين‌المللي آسيكودا و داراي سيستم كدينگ در بخش فني خود مي‌باشد كه باعث جلوگيري از اتلاف وقت، كاهش هزينه‌هاي جاري، دقت و سرعت در انجام تشريفات گمركي گرديده است.

هم‌اكنون  بيش از70 درصد عمليات گمركي كالاهاي وارداتي بر روي كاميون انجام مي‌شود. اين عمل باعث شده تا كالاها و مواد اوليه سريعاً به كارخانجات توليدي برسند و از تحميل هزينه‌‌هاي تخليه و بارگيري مجدد جلوگيري شود.

 

 

 

 

 

فصل چهارم :

 

 

ويژگي‌هاي اقتصادي و قابليت‌هاي سرمايه‌گذاري

 

 

 

 

 

 

 

1-4. سيماي كل اقتصاد استان :

 

طبق آخرين نتايج حساب‌هاي منطقه‌اي، توليد ناخالص داخلي استان در سال 1385 برابر 28.738 ميليارد ريال با سرانه 29 ميليون ريال بوده است. همچنين در اين سال سهم استان از توليد ناخالص داخلي كشور 21/1 درصد محاسبه گرديده است.

 

سال

استان يزد

سهم استان يزد از کشور

محصول ناخالص داخلي (ميليارد ريال)

توليد سرانه

) ميليون ريال)

جمعيت

محصول ناخالص داخلي

1379

7230

8.19

1.37

1.15

1380

9101

10.1

1.38

1.24

1381

11714

12.75

1.39

1.23

1382

14054

15.01

1.39

1.18

1383

16781

17.59

1.40

1.08

1384

22918

23.58

1.40

1.18

1385

28738

29

1.41

1.21

ميانگين رشد

21.8

19.79

 -

 

در سال 1385 از كل ارزش افزوده بخش‌هاي مختلف اقتصادي در استان، نزديک 5/49 درصد سهم بخش خدمات، 2/40 درصد سهم بخش صنعت و معدن و 3/10 درصد سهم بخش كشاورزي بوده است.

 

2-4. صنعت و معدن :

 

1-2-4. صنعت :

 

به دليل شرايط اقليمی و جغرافيايی حاکم بر استان، فعاليت‌هاي صنعتي از قديم‌الايام در استان رونق خاص داشته و كالاهاي توليدی آن نظير سفال، سراميك، كاشي و محصولات نساجي، شهره خاص و عام بوده است. با توجه به وجود معادن غني آن يكي از استان‌هاي صنعتي و معدني كشور بوده و در جايگاه و رتبه ششم در بين استان‌هاي كشور به لحاظ شاخص‌هاي مختلف صنعتي و معدني مي‌باشد.

برخي از اين شاخص‌ها عبارت از :

  • سهم از توليد كاشي و سراميک             45 درصد
  • سهم از توليد محصولات نساجی           25 درصد
  • سهم از توليد محصولات فولادي          15 درصد
  • سهم از توليد لاستيك                         8/5 درصد

بر اساس آمار موجود تعداد واحدهاي فعال استان بالغ بر 3.070 واحد با حجم سرمايه‌گذاري بيش از 36.500 ميليارد ريال و اشتغال 76.611 نفر مي‌باشد كه بالغ بر 800 نوع محصول مختلف صنعتي را در رشته‌هاي مختلف صنعتي توليد مي‌نمايند.

 

 

 

 

 

همچنين بيش از 948 طرح نيمه تمام با پيشرفت فيزيكي بيش از 20 درصد با پيش بيني سرمايه گذاري بالغ بر 24.851 ميليارد ريال و اشتغال‌زايي بيش از 38.444 نفر در استان موجود مي باشند.

 

2-2-4. معدن :

 

در حال حاضر بيش از 30 نوع ماده معدني در سه گروه فلزي خاك‌هاي صنعتي،‌ سنگ‌هاي تزئيني و نما و مصالح ساختماني در 290 معدن فعال با ظرفيت استخراج ساليانه بيش از 29 ميليون تن بهره‌برداي مي‌گردد. ميزان اشتغال بخش معدن بالغ بر 11.040 نفر مي‌باشد. اين استان يكي از بزرگترين قطب‌هاي معدني سنگ‌آهن كشور (سنگ‌آهن چغارت، چادرملو و بيش از 38 آنومالي ديگر) و زغال‌سنگ (معادن منطقه طبس) به‌شمار مي‌رود. به لحاظ شاخص‌هاي عمده بخش معدن، استان يزد جزء استان‌هاي برتر و تراز اول معدني کشور مي‌باشد.

 

 

 

 

 

 

برخي از شاخص‌هاي عملکردي بخش معدن استان يزد

عنوان

واحد

ميزان

تعداد معادن داراي پروانه بهره‌برداري

فقره

291

سرمايه‌گذاري

ميليون ريال

4406422

ميزان استخراج (بر اساس پروانه بهره‌برداري)

ميليون تن

29

تعداد شاغلان معادن درحال بهره‌برداري

نفر

10555

ميزان ذخيره قطعي گواهي شده معادن

ميليارد تن

2/2

تعداد معادن فعال

فقره

212

ذخيره قطعي سنگ‌آهن استان

ميليون تن

750

ميزان توليد سالانه سنگ‌آهن

ميليون تن

20

سهم از توليد سنگ‌آهن کشور

درصد

46

سهم از ذخيره سنگ‌آهن کشور

درصد

20

ذخيره قطعي گواهي شده زغال‌سنگ

ميليون تن

825

ميزان توليد سالانه زغال‌سنگ

هزار تن

800

سهم از توليد زغال‌سنگ‌کشور

درصد

20

سهم از ذخيره زغال‌سنگ کشور

درصد

48

ميزان توليد سنگ‌هاي تزئيني

هزار تن

550

سهم از توليد سنگ‌هاي تزئيني کشور

درصد

3

ميزان توليد انواع خاك‌هاي صنعتي

ميليون تن

4/1

 

3-2-4. قابليت‌ها و مزيت‌هاي بخش صنعت و معدن :

 

  • قابليت ايجاد و توسعه صنايع معدني و فولاد از طريق تكميل زنجيره توليد آن.
  • وجود زيرساخت‌هاي نسبتاً مناسب در راستاي توسعه صنعتي به‌ويژه صنايع معدني و فولاد.
  • وجود معادن غني و ذخاير عظيم سنگ‌آهن، زغال سنگ، سرب و روي، فسفات، عناصر نادر خاکي، طلا، قلع و تنگستن، مس، تيتانيوم، اورانيوم، كروم و سنگ‌هاي ساختماني.
  • استقرار صنايع بزرگ کاشي و سراميک و تبديل شدن به قطب توليد كاشي و سراميک كشور.
  • برخورداري از سابقه ديرينه در توليد كارگاهي به‌ويژه صنايع نساجي و سراميك.
  • وجود مراكز آموزش عالي، پژوهشکده‌هاي مرتبط با بخش و توان تخصصي و نيروي انساني مستعد.
  • وجود بخش خصوصي توانمند با ميل بالاي سرمايه‌گذاري.
  • وجود زمينه‌هاي مستعد گسترش صنايع جانبي و تبديلي بخش كشاورزي (مواد لبني، محصولات باغي، گياهان دارويي و ...).
  • وجود قابليت‌هاي انساني و زيرساختي جهت استقرار صنايع نوين و مبتني بر فناوري‌هاي برتر.
  •  

4-2-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري در بخش صنعت و معدن  :

 

  • شكل‌گيري خوشه‌هاي صنعتي با رويكرد صنايع برتر صادراتي از جمله:
    1. صنايع فلزات اساسي (فولاد به‌ويژه صنايع پائين‌دست فولاد آلياژي، خودروسازي،  قطعه‌سازي و....).
    2. صنايع فرآوري و جوارمعدني (آهن، مس، سرب و روي، فسفات، سنگ‌هاي ساختماني و....).
    3. كاني‌هاي غيرفلزي (كاشي و سراميك، سيمان و....).
    4.  صنايع نساجي(ريسندگي،بافندگي، پوشاك، نخ و الياف، چاپ و تکميل و.....).
    5. صنايع غذايي(انواع شيريني‌جات، ارده و حلوا ارده و غيره) و داروئي.
    6. صنايع دستي(فرش‌دستباف، سفال و غيره).
  • توسعه صنايع با تكنولوژي برتر (H.T)
  • توسعه صنايع پايين‌دست پتروشيمي
  • ايجاد منطقه ويژه‌ استقرار صنايع مبتني بر فناوري‌هاي پيشرفته
  • ايجاد شهرك تخصصي الكترونيك و فناوري اطلاعات
  • ايجاد مناطق ويژه‌ي اقتصادي «غذا و دارو»، «فولاد» و «كاشي و سراميك»
  • اجراي طرح‌هاي بزرگ توليدي صنعتي در قالب طرح آمايش صنعت کشور
  •  

3-4. کشاورزي :

 

كشاورزي در مناطق كويري چون استان يزد، علاوه بر نقش معيشتي و اقتصادي كه در جامعه دارد، عامل اساسي استمرار حيات نيز به‌شمار مي‌رود، به طوري‌كه با كم‌رنگ شدن كشاورزي در روستاها، پايگاه‌هاي مقاومت در برابر كوير از بين رفته و كل حيات جامعه به خطر خواهد افتاد. به‌همين دليل بخش كشاورزي در استان يزد از اهميت خاصي برخوردار مي‌باشد.

 

1-3-4. زراعت، باغداري، دام و طيور و آبزيان :

 

استان يزد از سطح زير كشتي معادل 136.600 هكتار برخوردار است كه 45 درصد آن را اراضي زراعي و 55 درصد را باغات تشكيل مي‌دهد.

گرايش به سمت گسترش کشت‌هاي گلخانه‌اي و کم‌آب‌خواه از نکات قابل توجه در توسعه بخش در سال‌هاي اخير بوده و از افتخارات بهره‌برداران کشاورزي محسوب مي‌گردد

 

 

سطح زيركشت و ميزان توليد محصولات عمده زراعي در استان يزد در سال 1386

نام محصول

زراعي

سطح زيركشت

(هكتار)

ميزان توليد

(تن)

نام محصول

باغي

سطح زيركشت

(هكتار)

ميزان توليد

(تن)

گندم

27262

94689

پسته

39050

38564

جو

6352

18465

بادام

10778

10170

ذرت دانه اي

4018

34706

انار

6218

76163

يونجه

6731

81497

گردو

1750

2838

نباتات علوفه اي

5038

259325

خرما

3700

6890

محصولات جاليزي

3675

93462

زردالو

2220

20487

رناس

474

2991

محصولات گلخانه‌اي(سبزي و صيفي)

680

190400

ساير محصولات

8504

118538

ساير محصولات

10831

48477

 

 

سطح زير کشت و توليد انواع گل در استان يزد

شرح

واحد

1386

سطح زير کشت

هكتار

7

ميزان توليد

شاخه

11000000

 

بهره‌برداران سخت‌كوش يزدي به پرورش و نگهداري 3 ميليون و 738 هزار واحد دامي اشتغال دارند كه نتيجه آن توليد 252.910 تن محصولات دامي مي‌باشد. ازموارد شاخص در استان انحصار در پرورش بلدرچين و گرايش رو به تزايد در زمينه توليد و پرورش شترمرغ، کبک و حتي قرقاول مي‌باشد. ضمن اين‌که پرورش و توليد اسب به ‌ويژه اسب اصيل در سال‌هاي اخير در استان از رونق خوبي برخوردار گرديده است.

 

                                 نوع فرآورده

1386

گوشت قرمز

12158

گوشت مرغ

41484

شير

185572

تخم مرغ

12062

عسل

236

ماهي

535

ساير ماكيان

863

جمع كل

252910

 

ميزان توليدات دام و طيور در استان يزد (تن)

محصول

درصد توليد

روناس

70

محصولات گلخانه‌اي

60

زعفران و گياهان دارويي

23

بذر، يونجه

80

پسته

63

انار

37

بادام

10

 

                        ظرفيت‌هاي صادراتي

 

 

 

2-3-4. افتخارات :

 

  • اولين توليدكننده روناس در كشور
  • اولين توليدكننده گوشت بلدرچين در كشور
  • دومين توليدكننده پسته كشور
  • چهارمين توليدكننده بادام كشور
  • چهارمين توليدكننده محصولات گلخانه‌اي
  •  

3-3-4. قابليت‌ها و مزيت‌هاي بخش كشاورزي :

 

  • وجود منابع و ذخاير ژنتيكي گياهي و جانوري متنوع و ارزشمند و همچنين منبع سرشار انرژي خورشيدي
  • وجود تجربه و مهارت و دانش‌ بومي مناسب در بهره‌برداري از منابع آب و خاك (به‌ويژه نامتعارف) و نهاده‌ها
  • دارا بودن رتبه برتر در توليد برخي محصولات زراعي، باغي و دامي در سطح كشور (رناس، پسته، زعفران، بادام، توليدات گلخانه‌اي، انار، گوشت بلدرچين، شير و ...)
  • بهره‌وري بالاتر از منابع توليد در بخش كشاورزي استان در مقايسه با ميانگين کشوري
  • سطح كيفي قابل قبول عمده محصولات توليدي استان و صادراتي بودن برخي از آن‌ها (پسته، انار، زعفران، روناس و محصولات گلخانه‌اي)
  •  

4-3-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري در بخش كشاورزي :

 

  • انجام فعاليت‌هاي مشاوره‌اي و پيمانكاري در زمينه‌هاي توسعه كيفي و ارتقاء بهره‌وري در فعاليت‌هاي كشاورزي و دامداري
  • ايجاد صنايع تبديلي و تكميلي بخش كشاورزي و صنايع روستايي
  • گسترش مجتمع‌هاي گلخانه‌اي و دامداري به سبك نوين و مدرن دنيا
  • توسعه كشت و بهره‌برداري از گياهان دارويي و صنعتي و ايجاد صنايع وابسته
  • توسعه مراكز ارائه خدمات مرتبط با مبارزه بيولوژيكي با آفات و بيماري‌هاي گياهي و تغذيه گياه با استفاده از كودهاي ميكرو، ماكرو، كودهاي آلي و ميكروبي
  • توليد سموم بيولوژيك و كودهاي ميكروبي جهت مصارف كشاورزي
  • توليد بذور، قلمه و نهال اصلاح‌شده
  • شناسايي و بهره‌برداري بهينه از منابع آب و خاك شور و آب‌هاي غير‌متعارف

 

4-4. خدمات برتر :

 

1-4-4. خدمات پولي و مالي :

كشورهاي پيشرفته از ديرباز در مسير رشد و توسعه اقتصادي گام نهاده‌اند و همواره با انباشت سرمايه و تجهيز منابع سرمايه و تخصيص آن به فرآيندهاي توليدي اهميت شايان توجهي را داشته‌اند.

در اين راستا از جمله اقدامات انجام شده توسط اين كشورها براي دستيابي به رشد اقتصادي پايدار، ايجاد و تجهيز بازار تشكيل سرمايه و تقويت روز افزون وضعيت بازار بورس اوراق‌بهادار بوده است.

اين بازارها با فراهم‌آوردن انجام مبادله و معامله انواع اوراق‌بهادار اعم از سهام و اوراق قرضه، وجوه مازاد افراد و بنگاه‌هاي اقتصادي را جذب و به سمت سرمايه‌گذاري‌هاي داراي بازدهي هدايت مي‌نمايند.

 

1-1-4-4. قابليت‌ها و مزيت‌هاي خدمات پولي و مالي :

 

  • وجود بخش خصوصي توانمند و بالا بودن ميل متوسط به پس‌انداز در استان
  • وجود شبكه بانكي گسترده و بالاتر بودن نسبت تعداد شعب به ويژه بانك‌ها و مؤسسات پولي و اعتباري خصوصي به جمعيت در مقايسه با كشور
  • بالا بودن ضريب نفوذ بيمه و گستردگي شبكه بيمه در استان در مقايسه با كشور
  • وجود بورس منطقه‌اي فعال در استان
  •  

2-1-4-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري خدمات پولي و مالي :

 

توسعه و گسترش شرکت‌هاي خدمات بيمه‌اي، خدمات مالي و خدمات سرمايه‌گذاري

توسعه خدمات نوين بانك‌داري به‌ويژه بانك‌داري خصوصي

 

2-4-4. بازرگاني :

 

براساس آمار سال 1386 ميزان صادرات صورت گرفته از گمركات استان يزد، به ‌لحاظ حجم معادل 251.5 ميليون تن و به لحاظ ارزش برابر 2.157.482 ميليون ريال بوده است. بيشترين سهم كالاهاي صادر شده در اين سال را از لحاظ ارزش، محصولات صنعتي با 90 درصد، محصولات كشاورزي با 9 درصد و محصولات معدني با 1 درصد در بر گرفته است.

همچنين عمده‌ي کالاهاي صادر شده را انواع کابل‌هاي مخابراتي، کاشي و سراميک، اکسيد موليبدن و فروموليبدن، پسته و مغز پسته شامل گرديده كه به کشورهاي عراق، سوريه، بلژيک، ايتاليا، روسيه، افغانستان و پاکستان صادر شده است.

همچنين ميزان واردات صورت گرفته به استان درسال 1386 به لحاظ حجم معادل 21.4 تن و از لحاظ ارزش برابر 464.051 ميليون ريال بوده است. لازم به ذکر است بيشترين کالاهاي وارداتي به استان را ماشين‌آلات و مواداوليه تشکيل داده و عمده‌ترين مبادي وارداتي استان را كشورهاي آلمان، ايتاليا، ازبكستان، تركيه، اتريش، هلند، فرانسه و بلژيك شامل شده است.

 

1-2-4-4. قابليت‌ها و مزيت‌هاي بخش بازرگاني :

 

  • مرکزيت استان و قرار گرفتن در مسير ترانزيت كالا (كريدورهاي شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب) و موقعيت ويژه جاده‌اي و ريلي
  • وجود صنايع و معادن متعدد با توانايي توليد كالاهاي صادراتي
  • سابقه ديرينه استان در امر تجارت و بازرگاني با عملكرد ملي و فرا ملي
  • موقعيت تاريخي استان در صادرات منسوجات، فرش‌دستباف، صنايع‌دستي، سفال، زيورآلات و ...
  • پتانسيل بالاي استان در توليد و صادرات خشكبار و محصولات كشاورزي
  • توسعه زيرساخت‌هاي فني و پتانسيل بالاي نيروي انساني در استان (شبكه گسترده فيبرنوري، بالابودن ضريب نفوذ تلفن و اينترنت، آمار بالاي فارغ‌التحصيلان رشته كامپيوتر و.....)
  •  

2-2-4-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري در بخش بازرگاني :

 

  • تكميل زيرساخت‌هاي مورد نياز و احداث پايانه صادراتي و مركز تجارت بين‌الملل استان
  • احداث نمايشگاه بين‌المللي استان
  • ايجاد شرکت‌هاي تخصصي مشاوره بازرگاني نوين، تجارت الكترونيك و مديريت صادرات در استان
  • احداث مراكز و ميادين عرضه ميوه و تره‌بار
  • ساخت انبار‌ها و سردخانه‌هاي مكانيزه نگهداري و ذخيره‌سازي محصولات كشاورزي
  • ايجاد مرکز تخليه و بارانداز در جوار گمرگ
  •  

3-4-4. ميراث فرهنگي و گردشگري :

 

استان يزد با قدمتي 3000 ساله داراي ميراث فرهنگي و منابع طبيعي گردشگري متعددي بالغ بر 6500 جاذبه گردشگري ملموس شامل منحصر به فرد‌ترين بافت تاريخي بکر مدني و زنده دنيا، آثار متعلق به دوران قبل از اسلام و معماري اسلامي و سرمايه‌هاي فرهنگي غير‌ملموس شامل هنرهاي سنتي و صنايع دستي، پوشاک، غذاهاي محلي، آداب و رسوم و سنت‌هاي خاص مي‌باشد که تا كنون بالغ بر 1100 اثر فرهنگي و ميراث طبيعي آن به ثبت ملي رسيده است.استقرار اين خطه کويري در دو ‌زيست‌بوم، بياباني و کوهستاني، منابع گردشگري طبيعي ارزشمند متنوعي نظير رشته کوه‌هاي شيرکوه و دشت‌کوير، مناطق حفاظت‌شده، مناطق و روستاهاي هدف گردشگري شهرستان‌هاي ده‌گانه استان، غارها و آبشارها و ... را پديد آورده است.

 

شاخص‌هاي عملكردي بخش گردشگري استان يزد

 

شاخص

واحد

1386

تعداد تأسيسات اقامتي

واحد

43

تعداد تأسيسات اقامتي سه‌ستاره و بيشتر

واحد

8

تعداد اتاق تأسيسات اقامتي

اتاق

1142

تعداد تخت تأسيسات اقامتي

تخت

2595

جذب گردشگران داخلي و خارجي

داخلي

نفر

91365

خارجي

نفر

8869

مجوزهاي صادره جهت فعاليت‌ها و تأسيسات گردشگري

تعداد

15

تعداد اماکن پذيرايي و بين‌راهي

واحد

52

متوسط ايجاد اشتغال درحوزه گردشگري (واحدهاي تحت پوشش)

نفر

150

 

 

 

1-3-4-4. قابليت‌ها و مزيت‌ها ميراث فرهنگي و گردشگري :

 

بهره‌مندي از سرمايه‌ها و جاذبه‌هاي فرهنگي، معماري، مذهبي و طبيعي موجود به عنوان يکي از قطب‌هاي اصلي گردشگري با عملکرد ملي و فرا‌ملي

  • برخورداري از زير‌ساخت‌هاي نسبتاً مناسب جهت توسعه گردشگري
  • ثبت ملي و جهاني بناهاي با ارزش تاريخي در سطح استان به منظور حفظ و احياء آن‌ها
  •  

2-3-4-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري در بخش ميراث فرهنگي و گردشگري :

 

  • سرمايه‌گذاري در جهت تکميل و بهره‌برداري از مناطق نمونه گردشگري در استان
  • سرمايه‌گذاري در جهت ساماندهي، تعمير و بهره‌برداري از بناهاي مهم تاريخي
  • ايجاد واحدهاي اقامتي سنتي و پذيرايي در بافت قديمي شهرها
  • سرمايه‌گذاري در جهت تکميل و بهره‌برداري از مجموعه طرح‌هاي پرديسان
  • ايجاد 10 مجتمع خدماتي رفاهي بين‌راهي، 14 واحد كمپينگ، 8 واحد اقامتي هتل در استان
  • سرمايه‌گذاري در جهت ايجاد شهرك و بازارچه صنايع‌دستي و طلا و جواهر
  •  

4-4-4. خدمات حمل و نقل :

 

استان يزد با توجه به پيشينه تاريخي در برخورداري از شبكه‌هاي راه‌اصلي ادويه و ابريشم از جايگاه ويژه‌اي در سطح جهاني، ملي و منطقه‌اي برخوردار است. اين استان از نظر موقعيت جغرافيايي و ارتباطي، چهارراه ارتباطي و محل تلاقي راه‌هاي مواصلاتي شمال ـ جنوب و غرب ـ شرق محسوب و از مهم‌ترين استان‌هايي با حمل و نقل تركيبي قلمداد مي‌شود. به تعبيري اين استان نقش پسكرانه‌اي و پايگاه لجستيكي را براي استان‌هاي مرزي و حاشيه درياي عمان و خليج فارس و حتي استان‌هاي شمال شرق و شرق دارا است.

 

1-4-4-4. قابليت‌ها و مزيت‌هاي خدمات حمل ونقل :

 

  • مرکزيت استان و قرار گرفتن در مسير ترانزيت كالا (كريدورهاي شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب) و موقعيت ويژه جاده‌اي و ريلي (با توجه به راه‌اندازي راه‌آهن بافق ـ مشهد و راه‌آهن مصوب يزد ـ شيراز)
  • قابليت تبديل‌شدن به مرکز ملي بارانداز، تخليه، بارگيري و توزيع كالا با توجه به موقعيت خاص ژئواستراتژيک و ژئوپوليتکي استان
  • برخورداري نسبي از زيرساخت‌ها و امكانات حمل و نقل زميني، ريلي و هوايي با عملكرد ملي و فراملي
  • وجود امکانات لازم جهت حمل و نقل ترکيبي (ريل و جاده)
  •  

2-4-4-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري در خدمات حمل ونقل :

 

  • ايجاد شرکت‌هاي خدمات حمل و نقل و باربري (جاده‌اي، ريلي و هوايي) در استان با عملکرد ملي و فراملي
  • ايجاد مرکز بارانداز و سطح ملي تخليه و توزيع کالاي کشور دراستان
  • سرمايه‌گذاري مشترک دولتي و خصوصي در زمينه گسترش و تجهيز شبكه‌هاي زيربنايي و شبكه‌هاي ارتباطي سريع از جمله آزاد راه نايين ـ يزد ـ سيرجان، ترن‌ست و قطارهاي سريع‌السيرو...
  • سرمايه‌گذاري مشترک در جهت احداث و راه‌اندازي راه‌آهن يزد ـ ابرکوه ـ اقليد ـ شيراز
  • سرمايه‌گذاري مشترک در جهت احداث خط دوم راه‌آهن بافق ـ‌ اردكان و بهره‌برداري از آن
  • سرمايه‌گذاري مشترک در جهت احداث قطار بين‌شهري حد فاصل شهرستان‌هاي اردكان ـ مهريز
  • ايجاد مراكز توليد، ارائه خدمات و تعميرات انواع واگن، لكوموتيو و خدمات ريلي
  • ايجاد مراکز تخصصي ارائه خدمات پروازی
  •  

5-4-4. خدمات آموزشي و پژوهشي :

 

وجود مراكز علمي و دانشگاهي متعدد در كنار مراكز پژوهشي و تحقيقاتي دولتي و غير دولتي، پارك علم و فناوري و مراكز رشد، توأم با برخورداري از پتانسيل عظيم دانش‌آموختگان و نخبگان، استان يزد را به‌عنوان يكي از كانون‌هاي اصلي تربيت نيروي انساني مورد نياز توسعه كشور در افق چشم‌انداز و نيز مركز توليد و نشر علم و فناوري در كشور مطرح نموده است.

 

 

 

 

1-5-4-4. قابليت‌ها و مزيت‌هاي خدمات آموزشي و پژوهشي :

 

  • توجه و اهتمام خاص خانوارهاي يزدي به امر تحصيل و آموزش و وجود زمينه‌هاي تاريخي و اجتماعي مشارکت‌هاي مردمي در حوزه‌هاي اجتماعي و فعاليت‌هاي خيری
  • کيفيت بالاي خدمات آموزشي و پرورشي در استان
  • وجود مراکز علمي و پژوهشي متعدد
  • وجود بستر مناسب براي توسعه پژوهش‌هاي نوين (نانو تکنولوژي و بيوتکنولوژي)، کاربردي و توسعه‌اي و ارائه‌ي خدمات تخصصي دانش‌محور
  • برخورداري از مراکز آموزش‌عالي دولتي و غيردولتي متعدد، هيأت علمي توانمند و فضاهاي مناسب آموزشي و کمک آموزشي در سطح استان
  • وجود مراکز آموزش متعدد فني و حرفه‌اي و نيروي انساني آموزش ديده در سطح استان
  •  

2-5-4-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري در خدمات آموزشي و پژوهشي :

 

  • سرمايه‌گذاري در جهت تكميل و راه‌اندازي كريدور علم و فناوري استان يزد
  • راه‌اندازي مراكز تحقيقات كاربردي در زمينه‌هاي نانوتكنولوژي و بيوتكنولوژي
  • ايجاد و راه‌اندازي دانشگاه بين‌المللي
  • ايجاد مؤسسات تحقيقاتي، پژوهشي و خدمات IT و ICT
  • سرمايه‌گذاري مشترک در جهت ايجاد مرکز نگهداري و حفاظت از داده‌هاي شبكه‌هاي رايانه‌اي كشور(DATA CENTER)
  • سرمايه‌گذاري مشترک در جهت فراهم نمودن امكانات دريافت و ارسال اطلاعات از طريق ماهواره و فيبر‌نوري به منظور ارتباطات DATA منطقه
  •  

6-4-4. خدمات تخصصي و فوق‌تخصصي بهداشتي و درماني :

 

شاخص‌هاي مختلف كمي و كيفي بخش بهداشت و درمان در كنار مزيت‌هاي خاص استان به لحاظ بالابودن كيفيت خدمات بهداشتي و درماني قابل ارائه و كم هزينه‌تر بودن آن نسبت به ساير مناطق كشور و حتي در برخي موارد مانند خدمات مرتبط با درمان نازايي درمقايسه با سطوح فراملي، تخصص و تجربه قابل‌توجه پزشكان متخصص استان و مشاركت جدي مردم و خيرين در توسعه زيرساخت‌هاي مورد نياز اين بخش و نيز حسن شهرت پزشكان يزدي، زمينه تبديل استان را به قطب ارائه خدمات تخصصي و فوق‌تخصصي بهداشتي و درماني كشور به‌ويژه در افق چشم‌انداز فراهم نموده است.

 

1-6-4-4. قابليت‌ها و مزيت‌هاي خدمات تخصصي و فوق‌تخصصي بهداشتي و درماني :

 

  • وجود مراکز تحقيقاتي درماني و پژوهشي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي به‌ويژه مرکز تحقيقاتي درماني ناباروري، مرکز تحقيقات قلب و مرکز تحقيقات ديابت استان
  • وجود بيمارستان‌ها و مراکز درماني نسبتاً مناسب در شهرستان‌ها و مرکز استان
  • وجود اعضاء هيأت علمي توانمند و با مدارج علمي مناسب
  • موقعيت جغرافيايي استان يزد و امکان قرار گرفتن به‌عنوان استان معين براي استان‌هاي همجوار و جنوب ‌شرق کشور در شرايط اضطراري
  • توان بالاي بخش خصوصي استان در زمينه ارائه خدمات درماني مناسب و امكان ارائه خدمات تخصصي و فوق‌تخصصي و بالا بودن بيمارپذيري استان
  • امكان ايجاد منطقه آزاد پزشكي، دارو و سلامت به منظور ارائه خدمات پزشكي به بيماران داخلي و خارجي و تأمين نيازهاي دارويي کشور
  •  

2-6-4-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري در خدمات تخصصي و فوق‌تخصصي بهداشتي و درماني :

 

  • ايجاد منطقه ويژه پزشكي، دارو و سلامت به منظور ارائه خدمات پزشكي به بيماران داخلي و خارجي و تأمين نيازهاي دارويي کشور
  • ايجاد مراکز تخصصي و فوق تخصصي در زمينه ارائه خدمات برتر خون‌رساني از جمله پالايش خون، بانک خون بند‌ناف و ...
  • ايجاد آزمايشگاه‌هاي تخصصي و فوق‌تخصصي در زمينه‌هاي پزشکي و سنجش استاندارهاي نوين بهداشتي
  • ايجاد مراکز مشاوره خدمات پيشگيري آسيب‌هاي اجتماعي و سلامت در تمام نقاط استان
  •  

5-4. عمران شهري :

 

فعاليتهاي عمران شهري استفاده بيشتر و بهتر از ظرفيت هاي اقتصادي- اجتماعي و كالبري شهرها را بطور مستقيم و غيرمستقيم ميسر مي سازد.

بخشي  از اين طرح ها مربوط به تهيه طرح هاي توسعه و عمران مي باشد كه بيشتر برنامه ريزي توسعه كالبري- فضايي مراكز سكونتي را فراهم مي سازد و بخشي ديگر به ايجاد تاسيسات ، تجهيزات و ارائه خدمات شهري مي پردازد.

 نظام استقرار جمعيت در استان يزد به مقتضاي موقعيت ويژه جغرافيايي آن و ستيز مستمر با بيابان و شدايد طبيعي و همچنين تلاش بي امان براي دست يابي به آب تكوين يافته و عموما استان داراي ضريب شهرنشيني بالاتري نسبت به كل كشور مي باشد. آمارها نشان مي دهند نسبت شهرنشيني در استان در سال 1386 برابر 1/80 درصد بوده است.

 

شاخص هاي عمران شهري استان يزد

شرح

1386

سرانه فضاي سبز شهري(مترمربع)

4/16

تعداد پروانه هاي ساختماني صادر شده

5088

مساحت زيربنا پروانه هاي ساختماني صادر شده

1589561

تعداد انشعاب آب شهري

266636

تعداد ايستگاه آتش نشاني شهري

24

تعداد پارك شهري

329

تعداد كشتارگاه

12

تعداد اتوبوس، ميني بوس و تاكسي برون شهري

2214

سرانه طول شبكه فاضلاب شهري(متر به نفر)

46%

تعداد شهرهاي گازرساني شده

12

تعداد وسيله نقليه عمومي به ازا هر 1000 نفر جمعيت

8/2

تعداد شهرهاي داراي طرح جامع و تفضيلي

 

تعداد شهرهاي داراي طرح هادي

 

 

 

 توسعه شهرها توام با تغيير شكل هرم سني جمعيت در دو دهه اخير و بالا رفتن سهم نوجوانان و جوانان از جمعيت شهري در كنار افزايش تعداد افراد بالاي60سال در شهرهاي استان به دليل افزايش شاخص اميد به زندگي، الزامات جديدي را در نگرش به توسعه شهري به وجود آورده كه در قالب توسعه زيرساخت ها، امكانات و تسهيلات شهري و تامين مسكن بايستي به آن پرداخته شود.

جدول بالا بيانگر وضعيت شاخص هاي عمران شهري لاستان يزد در سال 1386 مي باشد.

 

 

 

1-5-4. قابليت‌ها و مزيت‌هاي بخش عمران شهري :

 

  • برخورداري از معماري و شهرسازي کويري و بافت قديم ارزشمند و منحصر به‌فرد
  • بالا بودن نرخ شهرنشيني در استان
  • وجود هسته‌هاي قديمي روستايي در بطن شهرها با کارکرد باغ شهري
  •  

2-5-4. اولويت‌هاي سرمايه‌گذاري در بخش عمران شهري :

 

  • سرمايه‌گذاري در جهت توسعه امكانات و تأسيسات شهري به‌ويژه در بافت‌هاي فرسوده
  • سرمايه‌گذاري مستقيم يا مشترک در اجراي پروژه‌هاي انتقال آب از خارج حوزه به استان به‌ويژه طرح عظيم خط ‌دوم انتقال آب از سرشاخه‌هاي کارون
  • سرمايه‌گذاري در جهت توليد وسايل خانگي خورشيدي و اشائه مصرف آن
  • سرمايه‌گذاري در جهت اجراي طرح توسعه دوچرخه‌سواري در شهرها
  • احداث پاركينگ‌هاي چند طبقه و مدرن مورد نياز در معابر اصلي شهرها
  • سرمايه‌گذاري مشترک در جهت احداث پارک‌هاي عمومي شهري، پارک‌هاي موضوعي و احداث باغ شهرها
  • سرمايه‌گذاري براي احداث كانال مشترك زيرزميني در شهرهاي استان
  • سرمايه‌گذاري مشترک در جهت تأمين مسکن با استفاده از مصالح و تکنولوژي‌هاي جديد و روز دنيا
  • سرمايه‌گذاري در جهت اجراي طرح‌هاي فاضلاب شهري و استفاده از پساب‌ها
  • مشارکت با شهرداري‌ها در طرح‌هاي آزادسازي معابر و احداث تقاطع‌ها و خيابان‌هاي جديد